Αίγινα: Μία μυθολογική πριγκίπισσα με ιστορία

Η Νύμφη που ερωτεύτηκε ο Δίας

 

Σύμφωνα με τη μυθολογία η Αίγινα ή αλλιώς η Νύμφη Αίγινα ήταν μία πολύ όμορφη πριγκίπισσα και η ωραιότερη κόρη – από τις είκοσι- του ποτάμιου θεού Ασωπού και της Μετώπης.

Όταν την είδε ο Δίας την ερωτεύτηκε παράφορα και θέλησε να την πάρει μαζί του. Μάλιστα για να είναι μόνος με εκείνη, την πήγε σε αυτό το ακατοίκητο τότε νησί. Οι δυο τους απέκτησαν ένα γιο, τον Αιακό, ο οποίος έγινε ο πρώτος βασιλιάς του νησιού της Αίγινας και γενάρχης του γένους των Αιακιδών. Ο Αιακός ξεχώρισε ως ο ενάρετος βασιλιάς που φρόντιζε πάντα για την απονομή της δικαιοσύνης.

Στη μυθολογία η Αίγινα αναφέρεται ακόμη και ως πατρίδα των Θεσσαλών, ενώ τους μύθους για το νησί διέδωσαν οι ύμνοι του Πινδάρου και τα έπη του Ομήρου.

Ένα ιστορικά ισχυρό ναυτικό κι εμπορικό κράτος

Το νησί κατοικήθηκε για πρώτη φορά κατά την παλαιολιθική εποχή και είχε σημαντική θέση στην αρχαιότητα. Ήταν ένα εξαίρετο ναυτικό σημείο – σύντομο και ασφαλές πέρασμα για τη Μεσόγειο – και εξελίχθηκε σταδιακά σ’ ένα σπουδαίο εμπορικό κράτος.

Στην Αίγινα κόπηκε το πρώτο αργυρό ελληνικό νόμισμα, κατά τον 7ο αιώνα π.Χ., η Χελώνη. Είχε βάρος 13 περίπου γραμμάρια και το χαρακτηριστικό της ήταν το αποτύπωμα χελώνας. Η Χελώνη αποτελούσε το νέο μέσο εμπορικής συναλλαγής για την Αίγινα, που επισκέπτονταν έμποροι από όλα τα λιμάνια της Μεσογείου και του Ευξείνου Πόντου. Ήταν το πρώτο ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα.

Σε μία χρονική στιγμή που οι γειτονικές πόλεις αντιμετώπιζαν αβάστακτα οικονομικά προβλήματα, το νησί ζούσε άνετα αφού είχε τον έλεγχο – και το μονοπώλιο- της εμπορικής ναυτιλίας στην Ανατολική Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο. Διέθετε τα δικά της ναυπηγεία και ίδρυσε ναυτικούς σταθμούς σε μακρινές περιοχές (όπως στην Κυδωνία της Κρήτης και τον Αιγινήτη στην Παφλαγονία).

Η Αίγινα χαρακτηριζόταν – και όχι τυχαία- ως ένα από τα έντεκα μεγαλύτερα ναυτικά κρατίδια μαζί με τη Μίλητο, τη Φώκαια, τη Σάμο, τη Λέσβο, την Κόρινθο, τη Χίο, την Αθήνα, την Έφεσο, τα Μέγαρα και την Κέρκυρα. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Περικλής είχε ονοματίσει την Αίγινα “Λήμη “(που σημαίνει τσίμπλα) του Πειραιά.

Η ηρωική Αίγινα στους Περσικούς & Πελοποννησιακούς πολέμους

Ο ηρωισμός που έδειξαν οι Αιγινήτες κατά τους περσικούς πολέμους και η ικανότητά τους στη χρήση των πολεμικών πλοίων, προκάλεσαν φόβο στους Αθηναίους που διαπίστωναν όλο και περισσότερο πόσο υπολογίσιμη δύναμη είναι η Αίγινα.

Όταν άρχισαν οι περσικοί πόλεμοι η Αίγινα τάχθηκε αρχικά με το μέρος των Περσών (πιθανότατα λόγω της αντιπαλότητας με την πόλη της Αθήνας), γι’ αυτό και κατηγορήθηκε για Μηδισμό. Αργότερα, κατά την εκστρατεία του Ξέρξη, το 48Ο π. Χ, οι Αιγινήτες πολέμησαν στο πλευρό των άλλων Ελλήνων και πήραν μέρος στη νικηφόρο ναυμαχία της Σαλαμίνας με 30 τριήρεις όπου διακρίθηκαν για τη γενναιότητά τους. Για το λόγο αυτό το ιστορικό Μαντείο των Δελφών έδωσε στους Αιγινήτες το “έπαθλο ανδρείας”.

Αμέσως μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας οι Αθηναίοι άρχισαν να παραμερίζουν την Αίγινα, που όπως αναφέραμε νωρίτερα τη θεωρούσαν “τσίμπλα” στο μάτι του Πειραιά. Με την πρόφαση ότι οι Αιγινήτες ήθελαν να συμμαχήσουν με τους Κορίνθιους, οι Αθηναίοι τους επιτέθηκαν και διέλυσαν το στόλο τους κατά τη διάρκεια ναυμαχίας που έγινε το 459 π.Χ. μπροστά στο νησί Κεκρυφάλεια (το σημερινό Αγκίστρι).

Η έχθρα των Αθηναίων και των Αιγινητών σταμάτησε προσωρινά από το κοινό συμβούλιο των Ελλήνων. Στους Πελοποννησιακούς όμως πολέμους, οι Αθηναίοι επειδή φοβήθηκαν ότι η Αίγινα θα συμμαχούσε με τους Σπαρτιάτες και θα τους πρόσφερε ένα καλό προγεφύρωμα μπροστά στο λιμάνι τους, την κατέλαβαν κι έδιωξαν τους κατοίκους της.

Στο νησί εγκαταστάθηκαν τότε οικογένειες σπουδαίων Αθηναίων κληρούχων, μεταξύ των οποίων ο Αριστοφάνης και ο Αρίστωνας, ο πατέρας του Πλάτωνα. Οι Αιγινήτες από την άλλη, κατέφυγαν στη Σπάρτη και ξαναγύρισαν στην πατρίδα τους με το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου το 404 π.Χ.

Με τα χρόνια όμως η Αίγινα έχανε την παλιά αίγλη της. Εντάχθηκε στην Αχαϊκή συμπολιτεία κι αργότερα στην Αιτωλική. Οι Αιτωλοί την πούλησαν το 21Ο  π.Χ. για 30 τάλαντα, στο βασιλιά της Περγάμου, Άτταλο Α. Το 133 π.Χ., ο Άτταλος Γ έδωσε το νησί μαζί με ολόκληρο το κράτος της Περγάμου στους Ρωμαίους, που το χρησιμοποιούσαν ως τόπο παραθερισμού των αρχόντων της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Από την εποχή των πειρατών στην απελευθέρωση

Κατά τη μεσαιωνική περίοδο, το νησί της Αίγινας δέχθηκε συνεχείς εφόδους από τους πειρατές με αποκορύφωμα την καταστροφή της Παλιαχώρας – τότε πρωτεύουσας – από τον Μπαρμπαρόσα (1537) την οποία ακολούθησαν χιλιάδες σφαγές και αρπαγές.  Ακολούθησαν εναλλάξ οι ενετικές και τουρκικές επιδρομές.

Το 1715, μετά την πτώση της Κορίνθου, η Αίγινα περιήλθε σχεδόν αμαχητί στους Τούρκους και παραχωρήθηκε οριστικά σ’ αυτούς με τη συνθήκη του Πασσάροβιτς (1718).

Στην επανάσταση του Ορλώφ, όταν οι Ρώσοι εγκατέλειψαν την Πελοπόννησο (1770) οι νησιώτες, εκτός από τους Συριανούς, υποτάχθηκαν στο ρωσικό στόλο. Η ρωσική κατοχή όμως στην Αίγινα διατηρήθηκε μόνο ως το 1772 και το 1774 υπογράφηκε η συνθήκη του Καϊναρτζή με την οποία τα νησιά επανήλθαν στην κυριαρχία του Σουλτάνου.

Η Αίγινα στην Επανάσταση του 1821

Καταλυτικός ήταν ο ρόλος της Αίγινας και στην Επανάσταση του 1821. Την περίοδο εκείνη κατέφυγαν στο νησί χιλιάδες κάτοικοι της Στερεάς Ελλάδας, της Πελοποννήσου, του Γαλαξειδίου, της Αθήνας, των Ψαρών και γενικότερα του Ανατολικού Αιγαίου.

Στις 23 Μαρτίου του 1821 οι Αιγινήτες επαναστάτησαν εναντίον των Τούρκων συγχρόνως με τον Πόρο και τη Σαλαμίνα, ακολουθώντας το φωτεινό παράδειγμα των Σπετσών.

Σύμφωνα με στοιχεία, στην Επανάσταση συμμετείχαν περίπου 400 Αιγινήτες. Πρωτεργάτες ήταν ο Σπύρος Μάρκελλος και ο Γιώργος Λογιωτατίδης, που συγκροτούσαν το στρατό με δικά τους έξοδα. Ο προύχοντας της Αίγινας, Μάρκελλος, έστειλε στην Κάρυστο ένα πολεμικό βρίκι (τύπος πλοίου) με το οποίο οι Αιγινήτες άρπαξαν μερικά τηλεβόλα από την παραλία της Καρύστου κι επέστρεψαν στο νησί τους. Αυτά τα τηλεβόλα χρησιμοποιήθηκαν στην πολιορκία του Ακροκορίνθου.

Την περίοδο 1821 – 1828 στην Αίγινα κατοικούσαν επιφανείς οικογένειες όπως Σπυρίδωνα Τρικούπη, Μαυροκορδάτου, Πετρόμπεη, Κανάρη κ.ά.

Αίγινα, η πρώτη πρωτεύουσα της Ελλάδας

Η Αίγινα έγινε η πρώτη πρωτεύουσα της Ελλάδας, το 1828, με κυβερνήτη τον Ιωάννη Καποδίστρια. Χρονολογία κατά την οποία πολλοί πρόσφυγες βρέθηκαν στο νησί, αναζητώντας μία καλύτερη ζωή.

Στις 26 Ιανουαρίου 1828 ο Ιωάννης Καποδίστριας ορκίστηκε στο Μητροπολιτικό ναό της Αίγινας και το νησί έγινε εκτός από την πρώτη πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους, το διοικητικό, εμπορικό και πνευματικό κέντρο της Ελλάδας.

Έτσι προσέλκυσε αρκετό πληθυσμό, που έφθασε τα 10.000 άτομα (μαζί με τους πρόσφυγες) και συνέβαλε στην ανέγερση περίλαμπρων κτηρίων ως κατοικίες αρχόντων και άλλων πλουσίων, ως δημόσια κτήρια και ιδρύματα. Τα κτήρια αυτά ονομάστηκαν Καποδιστριακά.

Bonus info

  • Στην Αίγινα εκδόθηκε η πρώτη ελληνική εφημερίδα.
  • Στο νησί κόπηκε το πρώτο νόμισμα του σύγχρονου ελληνικού κράτους, με σύμβολο ένα φοίνικα να αναγεννάται από τις στάχτες.
  • Την πρώτη φιστικιά, που σήμερα αποτελεί άλλη μία κύρια πηγή εσόδων για το νησί με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ), έφερε στην Αίγινα ο Νίκος Πέρογλου από τη Συρία.
  • Βασική πηγή εσόδων που χάρισαν την οικονομική άνθηση της Αίγινας στα τέλη του 19ου αιώνα ήταν το εμπόριο, η αλιεία, η παραγωγή κανατιών, η χρήση του αιγινήτικου πωρόλιθου, και η επεξεργασία σφουγγαριού.
  • Οι επανειλημμένες πειρατικές επιδρομές κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους ανάγκασαν τους Αιγινήτες να εγκαταλείψουν τις παράκτιες περιοχές και να ιδρύσουν την Παλαιοχώρα (Παλιαχώρα), που υπήρξε μέχρι τα τέλη του 18ου αι. το κύριο οικιστικό κέντρο του νησιού.
  • Στην Αίγινα υπήρξε η πρώτη φυλακή της Ελλάδας.
  • Τρεις από τους πιο γνωστούς Αιγινήτες καλλιτέχνες ήταν ο Κάλων, ο Ονάτας κι ο Αναξαγόρας. Τα έργα τους διακοσμούσαν τους πολυάριθμους ναούς της Αίγινας αφιερωμένους στον Δελφίνιο Απόλλωνα, στην Αφαία, την Αφροδίτη και την Εκάτη, αλλά και πολλά ιερά σε Ελλάδα και Ιταλία.
  • Σημαντικά ακόμη έργα της Αιγινήτικης γλυπτικής θεωρούνται τα γλυπτά των αετωμάτων της Αφαίας που σήμερα βρίσκονται στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου.

Σήμερα η Αίγινα αναπτύσσεται χάρη στον τουρισμό της. Οι αυστηρά καλοδιατηρημένες γειτονιές της, τα φροντισμένα χωριά, οι σύγχρονες εγκαταστάσεις, η πλούσια γη της και η φιλική εξυπηρέτηση των ντόπιων διατηρούν την ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού με τα αρχαία μνημεία, τις μυθολογικές αναφορές, τα μοναστήρια και τα λαμπρά κτήρια να σε ταξιδεύουν πίσω στα χρόνια…